Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο παραγωγής, εμπορίας, χρήσης και ανακύκλωσης των προϊόντων φέρνει το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντων (Digital Product Passport – DPP), το οποίο αναμένεται να αποτελέσει βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την κυκλική οικονομία.

Τις δυνατότητες, τις προοπτικές αλλά και τις προκλήσεις του νέου συστήματος παρουσίασε ο Αδαμάντιος Σκορδίλης, Χημικός Μηχανικός και Δρ. Περιβαλλοντικής Μηχανικής, κατά τη διάρκεια του 9ου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), που πραγματοποιήθηκε την 1η Οκτωβρίου 2026.

Στην εισήγησή του, με τίτλο «Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντων: Κινητήρια δύναμη της κυκλικής οικονομίας», ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η ψηφιακή ταυτότητα των προϊόντων στην προστασία του περιβάλλοντος, στη διαφάνεια της αγοράς, στην ενίσχυση της ανακύκλωσης και στην ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων.

Τι είναι το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντων

Το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντων αποτελεί ένα ηλεκτρονικό σύνολο πληροφοριών που συνοδεύει ένα προϊόν σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του, από την προέλευση των πρώτων υλών και την παραγωγή μέχρι τη χρήση, την επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση και την τελική ανακύκλωση.

Η πρόσβαση στις πληροφορίες θα πραγματοποιείται μέσω ψηφιακών μέσων αναγνώρισης, όπως κωδικοί QR ή άλλες κατάλληλες τεχνολογίες.

Όπως εξήγησε ο Αδαμάντιος Σκορδίλης, το ψηφιακό διαβατήριο θα λειτουργεί ουσιαστικά ως η ταυτότητα του προϊόντος, παρέχοντας πληροφορίες για:

• Την προέλευση και τη σύνθεση των πρώτων υλών.
• Τις διαδικασίες παραγωγής και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
• Την ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα επισκευής.
• Τις οδηγίες χρήσης και συντήρησης.
• Τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης και ανακατασκευής.
• Τη διαχείριση των υλικών μετά το τέλος της χρήσης.
• Την πιστοποίηση και τη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Η εφαρμογή του δεν θα αφορά αποκλειστικά προϊόντα που κατασκευάζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και εισαγόμενα προϊόντα από τρίτες χώρες, εφόσον υπάγονται στις αντίστοιχες ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Σε ποια προϊόντα θα εφαρμοστεί έως το 2031

Το νέο σύστημα εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο οικολογικού σχεδιασμού, με βασικό νομοθετικό εργαλείο τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1781 για τον οικολογικό σχεδιασμό βιώσιμων προϊόντων.

Ο εισηγητής παρουσίασε τους σημαντικότερους παραγωγικούς κλάδους στους οποίους προβλέπεται ή εξετάζεται η εφαρμογή του Ψηφιακού Διαβατηρίου Προϊόντων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και ενδύματα.
• Δομικά προϊόντα και υλικά κατασκευών.
• Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές.
• Ελαστικά.
• Έπιπλα και στρώματα.
• Προϊόντα σιδήρου, χάλυβα και αλουμινίου.
• Απορρυπαντικά.
• Παιχνίδια.
• Μπαταρίες.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην κλωστοϋφαντουργία, λόγω των σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων που συνδέονται με την παραγωγή, την κατανάλωση πρώτων υλών και τη διαχείριση των αποβλήτων της.

Ο κ. Σκορδίλης επισήμανε ότι η εφαρμογή θα πραγματοποιηθεί σταδιακά, με εξειδικευμένες κανονιστικές πράξεις που θα προσδιορίζουν τις απαιτήσεις για κάθε κατηγορία προϊόντων.

Η αναφορά στο 2031 αφορά τον ευρύτερο ορίζοντα ανάπτυξης του συστήματος και όχι μία ενιαία υποχρέωση για όλα τα προϊόντα. Οι ημερομηνίες και οι απαιτήσεις θα διαφοροποιούνται ανά κατηγορία, σύμφωνα με το αντίστοιχο κανονιστικό πλαίσιο.

Οι καταναλωτές θα γνωρίζουν τι πραγματικά αγοράζουν

Ένα από τα σημαντικότερα οφέλη του ψηφιακού διαβατηρίου είναι η ενίσχυση της διαφάνειας στην αγορά.

Ο καταναλωτής θα μπορεί να αναζητά πληροφορίες σχετικά με τα υλικά, την προέλευση, τις περιβαλλοντικές επιδόσεις και τη δυνατότητα επισκευής ενός προϊόντος.

Με αυτόν τον τρόπο θα αποκτήσει περισσότερα εργαλεία για να συγκρίνει προϊόντα και να πραγματοποιεί τεκμηριωμένες αγορές.

Ο Αδαμάντιος Σκορδίλης υπογράμμισε ότι το σύστημα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά και στον περιορισμό των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών, καθώς οι επιχειρήσεις θα καλούνται να παρέχουν συγκεκριμένα και ελέγξιμα δεδομένα.

Παράλληλα, οι καταναλωτές θα μπορούν να ενημερώνονται για τη σωστή συντήρηση και τη διαχείριση του προϊόντος μετά το τέλος της χρήσης του.

Επανάσταση στην επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις δυνατότητες που δημιουργεί το Ψηφιακό Διαβατήριο για τον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων.

Σήμερα, ένα από τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις ανακύκλωσης είναι η έλλειψη αναλυτικών πληροφοριών σχετικά με τη σύνθεση των προϊόντων και τη θέση των επιμέρους υλικών και εξαρτημάτων.

Το ψηφιακό διαβατήριο μπορεί να αλλάξει αυτή την κατάσταση.

Οι επιχειρήσεις επισκευής, ανακατασκευής και ανακύκλωσης θα έχουν, ανάλογα με τα δικαιώματα πρόσβασής τους, τη δυνατότητα να γνωρίζουν:

• Ποια υλικά περιέχει ένα προϊόν.
• Πού βρίσκονται συγκεκριμένα εξαρτήματα.
• Ποια μέρη μπορούν να αντικατασταθούν.
• Ποιες διαδικασίες αποσυναρμολόγησης απαιτούνται.
• Πώς μπορούν να ανακτηθούν υλικά για επαναχρησιμοποίηση ή ανακύκλωση.
• Ποιες ουσίες χρειάζονται ειδική διαχείριση.

Η διαθεσιμότητα αυτών των πληροφοριών μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της ανακύκλωσης, να μειώσει τις απώλειες πολύτιμων πρώτων υλών και να διευκολύνει την ανάκτηση υλικών υψηλότερης ποιότητας.

Πρόκειται για μία ουσιαστική μετάβαση από το σημερινό μοντέλο, στο οποίο πολλά προϊόντα καταλήγουν ως απόβλητα χωρίς επαρκή πληροφόρηση για τη σύνθεσή τους, σε ένα σύστημα όπου τα υλικά μπορούν ευκολότερα να επιστρέφουν στην παραγωγική διαδικασία.

Νέα επιχειρηματικά μοντέλα: Από την αγορά προϊόντων στην παροχή υπηρεσιών

Μία ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση της εισήγησης αφορούσε τις νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες που μπορούν να προκύψουν.

Ο κ. Σκορδίλης αναφέρθηκε στην ανάπτυξη επιχειρηματικών μοντέλων στα οποία οι εταιρείες δεν θα περιορίζονται στην πώληση προϊόντων, αλλά θα παρέχουν υπηρεσίες χρήσης, συντήρησης και αντικατάστασής τους.

Ως παράδειγμα παρουσίασε την περίπτωση ηλεκτρονικού υπολογιστή που θα διατίθεται στον χρήστη με ετήσια συνδρομή, ενώ η επιχείρηση θα αναλαμβάνει τη συντήρηση, την επισκευή και την αντικατάστασή του όταν απαιτείται τεχνολογική αναβάθμιση.

Το μοντέλο αυτό, γνωστό ως «Product as a Service», μπορεί να δημιουργήσει κίνητρα για την παραγωγή ανθεκτικότερων και επισκευάσιμων προϊόντων.

Παράλληλα, δίνει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να διατηρούν τον έλεγχο των προϊόντων και των υλικών τους, διευκολύνοντας την επαναχρησιμοποίηση και την ανάκτησή τους.

Τεχνητή νοημοσύνη, blockchain και ψηφιοποίηση

Σημαντικό μέρος της παρουσίασης αφορούσε τις τεχνολογίες που μπορούν να υποστηρίξουν τη λειτουργία του Ψηφιακού Διαβατηρίου.

Ο εισηγητής αναφέρθηκε στις δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης και της τεχνολογίας blockchain για τη διαχείριση, την επαλήθευση και την ιχνηλασιμότητα των πληροφοριών.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων, στην αναγνώριση υλικών και στην υποστήριξη διαδικασιών ταξινόμησης και ανακύκλωσης.

Αντίστοιχα, τεχνολογίες κατανεμημένων μητρώων μπορούν, όπου χρησιμοποιούνται, να ενισχύσουν την ακεραιότητα και την ιχνηλασιμότητα των καταχωρίσεων.

Ωστόσο, η χρήση συγκεκριμένης τεχνολογίας, όπως το blockchain, δεν αποτελεί γενική υποχρέωση για κάθε ψηφιακό διαβατήριο.

Κρίσιμο ζήτημα παραμένει η ανάπτυξη κοινών τεχνικών προτύπων, ώστε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα, επιχειρήσεις και ελεγκτικοί μηχανισμοί να μπορούν να ανταλλάσσουν αξιόπιστα δεδομένα.

Οι δυσκολίες εφαρμογής και οι προκλήσεις για τις επιχειρήσεις

Παρά τις σημαντικές προοπτικές, ο Αδαμάντιος Σκορδίλης επισήμανε ότι η εφαρμογή του Ψηφιακού Διαβατηρίου συνοδεύεται από σοβαρές τεχνικές και οργανωτικές δυσκολίες.

Η πρώτη αφορά τη συλλογή αξιόπιστων πληροφοριών από ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Οι παραγωγοί δεν αρκεί να καταγράφουν μόνο τα δεδομένα της δικής τους παραγωγικής διαδικασίας. Θα χρειάζεται να συνεργάζονται και με τους προμηθευτές τους, ώστε να συγκεντρώνουν πληροφορίες για την προέλευση και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των πρώτων υλών.

Η δεύτερη πρόκληση σχετίζεται με τη διεθνή διάσταση της παραγωγής.

Προϊόντα που κατασκευάζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Κίνα, στην Ινδία ή σε άλλες χώρες θα πρέπει, όταν εμπίπτουν στο σχετικό πεδίο εφαρμογής, να συμμορφώνονται με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις για να διατίθενται στην ενιαία αγορά.

Επιπλέον, απαιτείται σαφής καθορισμός των δικαιωμάτων πρόσβασης στις πληροφορίες.

Όπως εξήγησε, δεν θα έχουν όλοι οι χρήστες πρόσβαση στα ίδια δεδομένα. Οι καταναλωτές θα βλέπουν τις πληροφορίες που τους αφορούν, οι επαγγελματίες επισκευής και ανακύκλωσης θα αποκτούν πρόσβαση σε ειδικότερα τεχνικά στοιχεία, ενώ οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές θα μπορούν να εξετάζουν δεδομένα που απαιτούνται για τη διαπίστωση της συμμόρφωσης.

Σημαντικό εργαλείο και για τις δημόσιες συμβάσεις και τους Δήμους

Η ανάπτυξη του Ψηφιακού Διαβατηρίου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τόσο ως αγοραστή προϊόντων όσο και ως φορέα διαχείρισης αποβλήτων.

Οι Δήμοι προμηθεύονται μεγάλες ποσότητες ηλεκτρονικού εξοπλισμού, επίπλων, δομικών υλικών, φωτιστικών συστημάτων και άλλων προϊόντων, για τα οποία η ανθεκτικότητα, η δυνατότητα επισκευής και η ανακύκλωση αποτελούν σημαντικές παραμέτρους.

Η σταδιακή διαθεσιμότητα αξιόπιστων ψηφιακών δεδομένων μπορεί να διευκολύνει:

• Την αξιολόγηση περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών στις δημόσιες προμήθειες, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
• Την καλύτερη παρακολούθηση του κύκλου ζωής του δημοτικού εξοπλισμού.
• Την επισκευή και επαναχρησιμοποίηση υλικών αντί της πρόωρης αντικατάστασής τους.
• Την αποτελεσματικότερη διαχείριση αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού.
• Τη βελτίωση της διαλογής και ανάκτησης υλικών.
• Την ανάπτυξη τοπικών δράσεων κυκλικής οικονομίας.

Για τις υπηρεσίες καθαριότητας, ανακύκλωσης και προμηθειών των Δήμων, το νέο σύστημα μπορεί να αποτελέσει πρόσθετο εργαλείο τεκμηρίωσης και σχεδιασμού.

Η αξιοποίησή του, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τις ειδικές απαιτήσεις που θα θεσπιστούν για κάθε κατηγορία προϊόντων και από τη δυνατότητα πρόσβασης των δημοτικών υπηρεσιών στα αντίστοιχα δεδομένα.

Ένας νέος μηχανισμός ελέγχου της αγοράς

Το Ψηφιακό Διαβατήριο δεν περιορίζεται στην ενημέρωση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων.

Αποτελεί παράλληλα ένα εργαλείο για τις αρχές εποπτείας της αγοράς, οι οποίες θα μπορούν να αξιοποιούν τις διαθέσιμες πληροφορίες για τον έλεγχο της συμμόρφωσης των προϊόντων με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά όπου οι εφοδιαστικές αλυσίδες εκτείνονται σε πολλές χώρες και η παρακολούθηση της προέλευσης των υλικών είναι συχνά σύνθετη.

Η ποιότητα, η αξιοπιστία και η επικαιροποίηση των δεδομένων θα αποτελέσουν, σύμφωνα με τον εισηγητή, καθοριστικούς παράγοντες για την επιτυχία του συστήματος.

Από τη διαχείριση αποβλήτων στη διαχείριση πόρων

Κεντρικό συμπέρασμα της εισήγησης ήταν ότι το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντων μπορεί να συμβάλει στη συνολική αλλαγή της φιλοσοφίας με την οποία αντιμετωπίζονται τα προϊόντα και τα υλικά.

Η κυκλική οικονομία δεν αρχίζει όταν ένα προϊόν μετατρέπεται σε απόβλητο. Αρχίζει από τον σχεδιασμό του, την επιλογή των πρώτων υλών, τη διαδικασία παραγωγής και τη δυνατότητα επισκευής και επαναχρησιμοποίησης.

Το ψηφιακό διαβατήριο φιλοδοξεί να συνδέσει όλα αυτά τα στάδια μέσω ενός ενιαίου πλαισίου πληροφοριών.

Ο Αδαμάντιος Σκορδίλης ολοκλήρωσε την παρουσίασή του αναφέροντας ότι βρίσκεται υπό προετοιμασία σχετικός οδηγός για την εφαρμογή του Ψηφιακού Διαβατηρίου, με αποδέκτες επιχειρήσεις, χρήστες και φορείς διαχείρισης αποβλήτων.

Το βασικό μήνυμα της παρουσίασης στο 9ο Συνέδριο της ΕΕΔΣΑ είναι ότι η μετάβαση στην κυκλική οικονομία δεν απαιτεί μόνο περισσότερη ανακύκλωση, αλλά καλύτερη πληροφόρηση για τα προϊόντα, τα υλικά και ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους.

Το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντων μπορεί να αποτελέσει έναν από τους βασικούς μηχανισμούς αυτής της μετάβασης, συνδέοντας την περιβαλλοντική προστασία με την ψηφιακή τεχνολογία, την παραγωγή, την κατανάλωση και τη διαχείριση αποβλήτων.

Δείτε το video στις 6 ώρες και 56 λεπτά.