ΜΠΟΡΕΙ Ο ΚΟΥΡΚΟΥΜΑΣ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΙ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ;

Τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί έντονη προσδοκία γύρω από τα «φυσικά αντιφλεγμονώδη» συμπληρώματα, με τον κουρκουμά να βρίσκεται στην κορυφή της λίστας. Ως διαιτολόγος-διατροφολόγος με εξειδίκευση στα αυτοάνοσα και τη φλεγμονή και μετεκπαίδευση στη φυτοφαγία, ωστόσο, χρειάζεται να διευκρινίζω κάτι όταν μιλάω με πολλούς από εσάς για συμπληρώματα και παθήσεις: Άλλο οι βιολογικοί μηχανισμοί στο εργαστήριο και άλλο το πραγματικό κλινικό αποτέλεσμα στον άνθρωπο με πόνο και περιορισμό στην καθημερινότητα. Το αν μια ουσία φαίνεται αντιφλεγμονώδης δεν σημαίνει αυτόματα ότι μεταφράζεται σε ουσιαστική βελτίωση συμπτωμάτων ή λειτουργικότητας στην πράξη.

Στην οστεοαρθρίτιδα, όπου ο στόχος είναι κυρίως η διαχείριση του πόνου και της λειτουργικότητας, αξίζει να δούμε τι δείχνουν οι τυχαιοποιημένες μελέτες και όχι μόνο οι υποσχέσεις των συμπληρωμάτων. Γι’ αυτό σήμερα θα πάμε ένα βήμα πέρα από το «είναι αντιφλεγμονώδες» και θα δούμε: βοηθάει πραγματικά ή απλώς ακούγεται καλό;

Οστεοαρθρίτιδα: Μια χρόνια φθορά που δεν αναστρέφεται
Η πρωτοπαθής οστεοαρθρίτιδα (ΟΑ) είναι μια εκφυλιστική νόσος των αρθρώσεων που χαρακτηρίζεται από προοδευτική φθορά του αρθρικού χόνδρου χωρίς συγκεκριμένη γνωστή αιτία, αποδιδόμενη συνήθως στη «φυσιολογική φθορά» με την πάροδο του χρόνου.

Το συχνότερο κλινικό σύμπτωμα είναι ο πόνος που εμφανίζεται σταδιακά, επιδεινώνεται με τη δραστηριότητα και αυξάνεται με την εξέλιξη της νόσου. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν θεραπείες που να προλαμβάνουν ή να αναστρέφουν τεκμηριωμένα την υποκείμενη παθολογική διαδικασία της οστεοαρθρίτιδας.

Για τον λόγο αυτό, οι βασικοί στόχοι της θεραπείας είναι:

* η μείωση του πόνου

* η βελτίωση της φυσικής λειτουργικότητας

* η διατήρηση της ποιότητας ζωής

Η συμπτωματική ανακούφιση του πόνου επιτυγχάνεται κυρίως με μη χειρουργικές παρεμβάσεις, με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ/NSAIDs) να αποτελούν την πιο συχνά χρησιμοποιούμενη θεραπευτική επιλογή. Ωστόσο, στην οστεοαρθρίτιδα γόνατος χρησιμοποιούνται ευρέως και διάφορα συμπληρώματα διατροφής, όπως η γλυκοζαμίνη και η χονδροϊτίνη παρά το γεγονός ότι τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν επαρκώς τη χρήση τους για την ανακούφιση του πόνου.

Κουρκουμίνη: τι είναι και γιατί συζητιέται τόσο
Τα τελευταία χρόνια, άλλες φυσικές ενώσεις, όπως τα κουρκουμινοειδή (συστατικά του κουρκουμά) και η Boswellia (λιβάνι), έχουν προσελκύσει ερευνητικό ενδιαφέρον ως πιθανές επιλογές για τη διαχείριση του πόνου της οστεοαρθρίτιδας. Η κουρκουμίνη είναι μια πολυφαινολική ένωση που βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον κουρκουμά και χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική της Νότιας και Ανατολικής Ασίας.

Σε μηχανιστικό επίπεδο, τα κουρκουμινοειδή παρουσιάζουν:

* αντιφλεγμονώδεις δράσεις

* αντιοξειδωτικές ιδιότητες

* ευεργετικές επιδράσεις στο αγγειακό σύστημα

Αυτοί οι μηχανισμοί έχουν οδηγήσει στην υπόθεση ότι μπορεί να συμβάλλουν στη βελτίωση φλεγμονωδών παθήσεων όπως η οστεοαρθρίτιδα. Ωστόσο, οι βιολογικοί μηχανισμοί από μόνοι τους δεν αποδεικνύουν κλινικό όφελος. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν υπάρχουν ποιοτικά δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους.

Τι δείχνουν οι μελέτες στην πράξη
Μια πρόσφατη ανάλυση των Wai και συνεργατών εξέτασε δεδομένα από 7 τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες σε 913 άτομα με οστεοαρθρίτιδα γόνατος. Οι μελέτες περιλάμβαναν διαφορετικές μορφές κουρκουμινοειδών, όπως συμβατικά εκχυλίσματα αλλά και σκευάσματα με ενισχυμένη απορρόφηση (π.χ. με πιπερίνη από μαύρο πιπέρι), καθώς και άλλα εκχυλίσματα κουρκουμά. Όλες συγκρίθηκαν είτε με placebo είτε με φαρμακευτικές θεραπείες όπως τα ΜΣΑΦ και τα αναλγητικά. Για την αξιολόγηση χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα WOMAC για τον πόνο (0–20), όπου υψηλότερη βαθμολογία σημαίνει περισσότερο πόνο. Μια κλινικά σημαντική βελτίωση αντιστοιχεί περίπου σε μείωση 3–4,2 μονάδων. Στην ανάλυση φάνηκε ότι τα κουρκουμινοειδή με ενισχυμένη απορρόφηση οδήγησαν σε στατιστικά σημαντική μείωση του πόνου κατά περίπου 2,47 μονάδες. Ωστόσο, η μέση αυτή βελτίωση φαίνεται να υπολείπεται του ορίου που συνήθως θεωρείται κλινικά σημαντικό, αν και σε ορισμένες επιμέρους αναλύσεις τα αποτελέσματα προσέγγισαν ή ξεπέρασαν αυτό το επίπεδο, με διακυμάνσεις μεταξύ -3,17 και -4,01 μονάδων, ειδικά όταν υπήρχε και ταυτόχρονη φαρμακευτική αγωγή.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον ασθενή
Στην πράξη, ο κουρκουμάς φαίνεται να μπορεί να προσφέρει μια ήπια έως μέτρια ανακούφιση στον πόνο της οστεοαρθρίτιδας γόνατος, αλλά όχι σε όλους και όχι με εντυπωσιακό τρόπο. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αλλάζει την πορεία της νόσου ή ότι «διορθώνει» τη βλάβη στην άρθρωση –η δράση του φαίνεται να είναι καθαρά συμπτωματική και συμπληρωματική. Με απλά λόγια, μπορεί να έχει θέση σε ένα συνολικό πλάνο αντιμετώπισης, αλλά δεν αποτελεί θεραπεία από μόνος του ούτε υποκατάστατο των κλασικών ιατρικών παρεμβάσεων. Επιπλέον, η χρήση συμπληρωμάτων δεν είναι πάντα αθώα: η κουρκουμίνη μπορεί να αλληλεπιδράσει με φαρμακευτικές αγωγές (π.χ. αντιπηκτικά) και δεν είναι κατάλληλη για όλους χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Πηγές
https://link.springer.com/article/10.1186/s12906-025-05045-z?mc_cid=1bc2...

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40731001/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27533649