Στις 7 Ιουνίου 2022 τέθηκε προς δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νόμου του Υπ. Εσωτερικών, με τίτλο «Συμπληρωματικά μέτρα για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/788 [...]», το οποίο ρυθμίζει και θέματα που αφορούν τα οικονομικά των κομμάτων και τις δαπάνες υποψηφίων / αιρετών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μόλις τον Μάρτιο του 2022, με το ΠΔ 15/2022, κωδικοποιήθηκαν σε ένα ενιαίο κείμενο οι αντίστοιχες διατάξεις για τα οικονομικά, οι οποίες με αυτό το σχέδιο νόμου τροποποιούνται.  

Σκοπός του νομοσχεδίου, όπως αναφέρεται στην ανάλυση συνεπειών ρύθμισης, είναι:

• να αποσαφηνιστούν ορισμοί και να συμπληρωθεί νοηματικά το περιεχόμενο των διατάξεων

• σε σχέση με το έργο της αρμόδιας Επιτροπής Ελέγχου, να περιβάλλει τον έλεγχο των όσων λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση με εγγυήσεις διαφάνειας, λογοδοσίας και αντικειμενικότητας

• να εξορθολογιστούν ή αναπροσαρμοστούν τα επιβαλλόμενα πρόστιμα στους υποψήφιους βουλευτές και αιρετούς και 

• να ενισχυθεί η διαφάνεια, η λογοδοσία των ελεγκτικών μηχανισμών των οικονομικών των πολιτικών κομμάτων και των υποψήφιων βουλευτών και αιρετών.

Παρά τις διακηρύξεις αυτές, ωστόσο, όπως προκύπτει από την ανάλυση που παραθέτουμε, πολλές από τις προτεινόμενες αλλαγές παροτρύνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση, περιορίζοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Ειδικότερα: 

Γενικές παρατηρήσεις κακής νομοθέτησης:

• Από τον ίδιο τον μακροσκελέστατο τίτλο του νομοσχεδίου, φαίνεται ότι περιλαμβάνονται πολλές και άσχετες μεταξύ τους διατάξεις, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με την έννοια της καλής νομοθέτησης.

• Οι αλλαγές έρχονται λίγους μήνες μετά την κωδικοποίηση των διατάξεων για τα οικονομικά των κομμάτων, ενώ δεν είναι ξεκάθαρο αν πρόκειται να τεθούν υπόψη της Κεντρικής Επιτροπής Κωδικοποίησης.

Ειδικές Παρατηρήσεις περιεχομένου:

Άρθρο 20 | Παράθυρο ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ «ειδικών τραπεζικών λογαριασμών»

Με το άρθρο αυτό προτείνεται η προσθήκη φράσεων όπως: «σχετίζεται/σχετίζονται με τη λειτουργία του κόμματος ή του συνασπισμού κομμάτων», «που αφορούν στην ιδιότητά τους αυτή» ώστε να  διευκρινίζονται τα ποσά που θεωρούνται έσοδα ή έξοδα των πολιτικών κομμάτων και των υποψηφίων ή/και αιρετών αντιπροσώπων της Βουλής και Ευρωβουλής.

Ειδικότερα, στο πεδίο των πολιτικών κομμάτων, κρίθηκε αναγκαία η διευκρίνιση ότι αποτελούν έσοδα των κομμάτων μόνο όσα ποσά συγκεντρώνουν τα πολιτικά κόμματα από «οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα σχετίζεται με την λειτουργία του κόμματος ή του συνασπισμού κομμάτων» (αντί της προηγούμενης διατύπωσης «από οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα»).

Ως σκοπός των ρυθμίσεων αυτών αναφέρεται το «να καταστεί σαφές το ποια χρηματικά ποσά και για ποια δραστηριότητα επακριβώς διακινούνται μέσω των ειδικών τραπεζικών λογαριασμών […]».

Σχόλιο Vouliwatch

Προκύπτει το ερώτημα: Γιατί θεωρήθηκε αναγκαίο να διευκρινιστεί ότι έσοδα ή δαπάνες που πρέπει να διακινούνται μέσω των ειδικών τραπεζικών λογαριασμών είναι μόνο όσα σχετίζονται με την «πολιτική ιδιότητα» των προσώπων αυτών ή με την «λειτουργία του κόμματος»; 

Ενώ, ταυτόχρονα, δεν διευκρινίζεται ποιος θα είναι αρμόδιος να κρίνει και να ελέγχει αν τα έσοδα και οι δαπάνες αυτές σχετίζονται ή όχι με την “πολιτική ιδιότητα”.

Συνοψίζοντας, φαίνεται ότι η διάταξη αυτή αφήνει το περιθώριο, ειδικά στα κόμματα, να “παρακάμψουν” τη διακίνηση χρημάτων μέσω των ειδικών λογαριασμών, απλά χαρακτηρίζοντας κάποιο ποσό ως μη σχετιζόμενο με τη λειτουργία του κόμματος. Με αυτόν τον τρόπο, ωστόσο, υποσκάπτεται ο σκοπός της εξασφάλισης της μέγιστης διαφάνειας και νομιμότητας που εξυπηρετούσε η ρητή πρόβλεψη του νόμου για διακίνηση όλων των εσόδων και εξόδων τους μέσα από ειδικούς και συγκεκριμένους για τον σκοπό αυτό τραπεζικούς λογαριασμούς.

Άρθρο 21 | Αύξηση ορίου δαπανών κομμάτων ΕΚΤΟΣ «ειδικών τραπεζικών λογαριασμών»

Κατ’ εξαίρεση κόμματα που λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση, μπορούν να “διακινούν” χρηματικά ποσά για την κάλυψη των δαπανών τους, με πληρωμές προς τρίτους, χωρίς τη χρήση των ειδικά προβλεπόμενων από τον νόμο τραπεζικών λογαριασμών. Το ανώτατο προβλεπόμενο ποσό που μπορεί να διακινηθεί εκτός λογαριασμών αυξάνεται, από 20.000 σε 40.000 ευρώ ετησίως.

Άρθρο 22 | Αύξηση ορίου προεκλογικών δαπανών Βουλευτών/-ριών ΕΚΤΟΣ «ειδικών τραπεζικών λογαριασμών»  (βλ.*ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ στο τέλος)

Αυξάνεται το ανώτατο προβλεπόμενο ποσό που μπορεί να διακινηθεί εκτός τραπεζικών λογαριασμών από υποψήφιους/-ες ή/και αιρετούς/-ές αντιπροσώπους της Βουλής των Ελλήνων και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Πιο συγκεκριμένα, για όλη τη σχετική διάρκεια της περιόδου ελέγχου προεκλογικών δαπανών και εσόδων, από 500 ευρώ  αυξάνεται σε 1.000 ευρώ.

Σχόλιο Vouliwatch

Οι προβληματισμοί που τέθηκαν παραπάνω για το άρθρο 20, σχετικά με τον περιορισμό της έννοιας των εσόδων/εξόδων που πρέπει να διακινούνται μέσω των τραπεζικών λογαριασμών, ενισχύονται από το γεγονός ότι αυξάνεται το ύψος των ποσών που δύνανται να διακινηθούν εκτός αυτών, καθώς με τον τρόπο αυτόν φαίνεται ότι περιορίζονται και οι εγγυήσεις διαφάνειας.

Άρθρο 24 | Δημοσίευση ισολογισμών κομμάτων εντός 5μήνου, αντί 2μήνου

Προβλέπεται η υποχρέωση των κομμάτων να δημοσιεύουν τον ετήσιο ισολογισμό τους κατά το πρώτο πεντάμηνο κάθε έτους (αντί του πρώτου διμήνου που προβλέπεται στην ισχύουσα νομοθεσία), στην επίσημη ιστοσελίδα τους στο διαδίκτυο.

Σύμφωνα με την ανάλυση συνεπειών ρύθμισης, με τον τρόπο αυτόν «Εξορθολογίζεται η χρονική περίοδος σύνταξης των ετήσιων ισολογισμών των κομμάτων, εντός του πρώτου πενταμήνου κάθε έτους, προκειμένου να παρασχεθεί επαρκής χρόνος στα κόμματα...».

Σχόλιο Vouliwatch

Να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι, από μία πρόχειρη επισκόπηση των ιστοσελίδων των κομμάτων φαίνεται σε αρκετές περιπτώσεις να μην τηρείται η 2μηνη προθεσμία. Ωστόσο, μολονότι προβλέπονται κυρώσεις (άρθρο 21 ΠΔ 15/2022) σε περίπτωση εκπρόθεσμης δημοσίευσης, σύμφωνα και με την τελευταία έκθεσή της, η Επιτροπή Ελέγχου δεν φαίνεται να έχει βρει κάποια παράβαση ή να έχει επιβάλλει κάποια σχετική κύρωση. Θα μπορούσε, επομένως, να υποστηριχθεί, ότι η συγκεκριμένη διάταξη δεν υφίσταται προκειμένου να παρασχεθεί επαρκής χρόνος στα κόμματα, αλλά προκειμένου να μην επιβληθούν κυρώσεις για την εκπρόθεσμη δημοσίευση των ισολογισμών κατά τα έτη 2020 και 2021 και ταυτόχρονα για να “δικαιολογηθεί” το γεγονός ότι η Επιτροπή Ελέγχου ουδέποτε έχει επιβάλει τις κυρώσεις αυτές.

Άρθρο 26 | Περιορισμός έργου Επιτροπής Ελέγχου - αύξηση ελευθερίας κινήσεων στους υπόχρεους

α. Αποτίμηση εισφορών σε είδος, όχι πια από την Επιτροπή, αλλά από τους ελεγχόμενους 

Τροποποιούνται οι αρμοδιότητες και οι υποχρεώσεις της Επιτροπής Ελέγχου. Ειδικότερα, ενώ με το ισχύον νομικό πλαίσιο (άρθρο 19 του π.δ. 15/2022) η Επιτροπή «Καταγράφει πλήρως και αποτιμά χρηματικά τις εισφορές σε είδος που έλαβαν χώρα, κατά τη διάρκεια της περιόδου ελέγχου των προεκλογικών δαπανών και εσόδων, στους δικαιούχους χρηματοδότησης, σύμφωνα με την αγοραία τιμή», προτείνεται η αρμοδιότητα αυτή να περιοριστεί στο να «Ελέγχει τη χρηματική αποτίμηση των εισφορών σε είδος που έλαβαν χώρα, κατά τη διάρκεια της περιόδου ελέγχου των προεκλογικών δαπανών και εσόδων στους δικαιούχους χρηματοδότησης, σύμφωνα με την αγοραία τιμή».

Σχόλιο Vouliwatch

Ο περιορισμός αυτός των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Ελέγχου, η ανάθεση της υποχρέωσης χρηματικής αποτίμησης των εισφορών σε είδος και η καταγραφή τους από τους δικαιούχους προκαλούν προβληματισμούς, καθώς η αντικειμενικότητα (ή μη) των καταγραφόμενων από τους δικαιούχους, προφανώς υστερεί σε σχέση με την αντικειμενικότητα μιας καταγραφής από ένα ανεξάρτητο και ειδικό όργανο. Με αυτόν τον τρόπο, καθίσταται αρκετά πιθανότερη η παραβίαση των αρχών της διαφάνειας και της λογοδοσίας.

β. Περιορισμός - πλήγμα στα έγγραφα που δημοσιοποιεί η Επιτροπή ώστε να ενημερώνει τους πολίτες 

Επιπλέον, με την υπό κρίση προτεινόμενη διάταξη περιορίζονται τα έγγραφα που πρέπει να δημοσιοποιεί η Επιτροπή, σύμφωνα με τον νόμο, στην ιστοσελίδα της.

• Πιο συγκεκριμένα, ενώ σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία η Επιτροπή οφείλει να δημοσιοποιεί όλα τα δάνεια που έχει λάβει κάθε πολιτικό κόμμα/συνασπισμός κομμάτων από όλα τα πιστωτικά ιδρύματα, με την προτεινόμενη διάταξη προστίθεται η φράση «και έχει γνωστοποιήσει στην Επιτροπή», με την οποία ουσιαστικά καλύπτονται μόνο τα στοιχεία που γνωστοποιούνται από τα κόμματα, χωρίς περαιτέρω έρευνα! 

Σχόλιο Vouliwatch

Η πρόβλεψη αυτή είναι δυνατό να παροτρύνει την ανάρτηση μόνο των στοιχείων που επιθυμούν τα εκάστοτε κόμματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εξασφάλιση της διαφάνειας και την δυνατότητα των πολιτών να έχουν πρόσβαση στα οικονομικά τους στοιχεία. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το ότι οι αρμοδιότητες της Επιτροπής μειώνονται και το βάρος της εξασφάλισης της διαφάνειας μετατίθεται σε τρίτα πρόσωπα, δημιουργεί επιπλέον προβληματισμούς σχετικά με το ποιος είναι τελικά ο ρόλος που επιτελεί.

• Ακόμη, ενώ με βάση την ισχύουσα νομοθεσία η Επιτροπή οφείλει να δημοσιοποιεί τα «αιτιολογημένα πορίσματα» για τους ελέγχους που διενεργεί, με την προτεινόμενη διάταξη οφείλει να δημοσιοποιεί τις «αποφάσεις» για τους ελέγχους αυτούς.

Σχόλιο Vouliwatch 

Η αντικατάσταση του όρου «αιτιολογημένα πορίσματα» με τον όρο «αποφάσεις για τους ελέγχους» είναι δυνατό να περιορίσει το εύρος των στοιχείων που θα πρέπει να δημοσιοποιούνται από την Επιτροπή, καθώς ο προτεινόμενος όρος μπορεί να ερμηνευθεί με διαφορετικούς τρόπους. Νομιμοποιείται έτσι η παράλειψη της Επιτροπής να δημοσιοποιεί τα σχετικά έγγραφα και ταυτόχρονα πλήττεται η αρχή της διαφάνειας, καθώς οι πολίτες στερούνται ακόμα και της δυνατότητας να δουν τα στοιχεία με βάση τα οποία κατέληξε σε ένα συγκεκριμένο συμπέρασμα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Συνοψίζοντας οι συγκεκριμένες διατάξεις περιορίζουν τις αρμοδιότητες και τις υποχρεώσεις της Επιτροπής, μεταθέτουν το βάρος της εξασφάλισης της διαφάνειας στους ίδιους τους ελεγχόμενους και ταυτόχρονα αυξάνουν τη δυνατότητά τους να αποφεύγουν τον έλεγχο. Παραμένει, επομένως, δυσδιάκριτος ο τρόπος που οι διατάξεις αυτές εξυπηρετούν τον σκοπό της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αντικειμενικότητας.        

^{*ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ: Λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ημερομηνία που αναγράφεται στους ισολογισμούς (ή σε κάποιο από τα λοιπά οικονομικά στοιχεία που αναρτώνται, καθώς δεν διακρίνεται η ημερομηνία ανάρτησης των εν λόγω εγγράφων στην ιστοσελίδα) τα κόμματα φαίνεται να μην τηρούν σε πολλές περιπτώσεις την εν λόγω προθεσμία (μιας και η ημερομηνία ανάρτησης θα είναι αναγκαστικά μεταγενέστερη της ημερομηνίας σύνταξης των εγγράφων αυτών). Αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι: α) στον ισολογισμό της Νέας Δημοκρατίας του 2021 αναγράφεται η ημερομηνία 30-5-2022, στον ισολογισμό του 2020 η ημερομηνία 28-5-2021 και στον ισολογισμό του 2019 η ημερομηνία 7-5-2020 β) στον ισολογισμό του ΣΥΡΙΖΑ για το 2021 αναγράφεται η ημερομηνία 12-4-2022, στον ισολογισμό του 2020 η ημερομηνία 23-2-2021 και στον ισολογισμό του 2019 η ημερομηνία 23-2-2020 , γ) στις οικονομικές καταστάσεις του ΚΙΝΑΛ του 2021 αναγράφεται η ημερομηνία 20-5-2022, στις αντίστοιχες καταστάσεις του 2020 η ημερομηνία 21-5-2021 ενώ στον ισολογισμό- απολογισμό του 2019 δεν αναφέρεται καμία ημερομηνία, δ) στον ισολογισμό της Ελληνικής Λύσης για το 2021 αναγράφεται η ημερομηνία 23-5-2022, στον ισολογισμό του 2020 η ημερομηνία 3-5-2021 και στον ισολογισμό του 2019 η ημερομηνία 26-2-2020, ε) στους ισολογισμούς του ΜέΡΑ25 δεν αναγράφονται οι ημερομηνίες σύνταξης των εγγράφων.}